آخرین ارسالات تالار

 
 

بازگشت   فوروم ایران آمریکا > ورود به تالار اجتماعی > بخش تاریخ

پاسخ
    نمایش ها: 1823 - پاسخ ها: 1  
ابزارهای موضوع نحوه نمایش
قدیمی 04-19-2016, 12:57 AM   #1
امیرحسین مرادخانی
 
تاریخ عضویت: Jul 2009
پست ها: 64
تشکرها: 0
در 68 پست 573 بار تشکر شده
Points: 7,320, Level: 56
Points: 7,320, Level: 56 Points: 7,320, Level: 56 Points: 7,320, Level: 56
Activity: 0%
Activity: 0% Activity: 0% Activity: 0%
پیش فرض

خاطرم هست در تنور داغ این دِیر، خمیری چسباندم که خوب نپخت. ایراد از شاطر بود. در این دو سه روزی که به اتاق قدیمی ام برگشتم، چیزی برایم محسوس بود و البته کمی تلخ ! دیگر آن شور و شوق ها را حس نکردم.
متنی که از نظر خواهد گذشت، هوده چندین سال تلاش بی وقفه ای است که بر آیینی دیر پا گذارده ام و اگر چه آن گونه که باید به ثمر ننشست ولی به قدر وسع کوشیدم. آیین قالی شویی در مشهد اردهال در زمره ناب ترین آیینهایی است که خدا داند قدمتش را. به تفصیل درباره اش نوشته ام و استدعا دارم تا با حوصله و ریز بینی مطالعه بفرمایید که نکته ها و رموز بسیاری را در درونش نهفته و آشکار خواهید دید.


آیین قالی شویی در مشهد اردهال

بنابر سنتی کهن، همه ساله در روستای مشهد اردهال- از توابع کاشان و بر میانه راه کاشان به دلیجان- که مرقد علی بن محمدباقر(ع) مشهور به شاهزاده سلطان علی در آن واقع است،در نزدیک ترین جمعه به روز شانزدهم ماه مهر ( روز مهر از ماه مهر که در تقویم زرتشتی مصادف است با جشن مهرگان ) و به تعبیری دگر، جمعه دوم مهر ماه، مراسمی پر شور با نام قالی شویان برگزار می شود.
گویند هنگامه ای که شاهزاده سلطان علی به ناحیه اردهال آمد بعد از اندک مدتی قشون حاکم وقت -گماشته خلیفه عرب- به دستور همو، شاهزاده را محاصره کردی و بعد از هجمه ای سخت به شهادت می رسانندش.
پیروان شاهزاده، خاصه اهالی دو روستای "فین کاشان" و "ازناوه" به هواخواهی از شاهزاده و همراهانش که از روستای"خاوه" بودند، برمی خیزند ولی آن گاه به اردهال می رسند که شاهزاده و 72 تن از یارانش را به شهادت رسانده و نیز سر شاهزاده را از بدن جدا نموده بودند.
از این روی فینی ها او را در قالیچه ای پیچیدند و برای غسل به لب چشمه "بارکرز" در مجاورت شازده حسین امروزی بردی و آن گاه در محل کنونی به خاک می سپارند. به همین مناسبت، هر سال اهالی ناحیه فین به همراه اهالی روستای خاوه و دیگر روستاهای اطراف در سالروز واقعه در محل امامزاده گرد هم آمده و در حالی که غالباً مشکی پوشند و چوب هایی را به نشانه خون خواهی در هوا تکان می دهند، قالیچه ای را از حرم گرفته و با مشایعت علم و توغ و جمعیتی متعصب به لب همان چشمه برده و به یادمان غسل روز شهادت آن را به آب می زنند و از نو، به حرم باز می گردانند.
با شرکت در این مناسک از یک سوی و آمیخته شدن آن با روضه خوانی ها و بر سر و سینه زدن ها از سوی دگر در وهله نخست، ذهن را به این که عزاداری اما برای شاهزاده سلطان علی است می کشاند. اما با نکته سنجی و دقتی بیشتر زان گونه که پیش تر بود و با رفتارهایی آئینی چون :
زمان برگزاری مراسم که بر خلاف تمامی مناسبات اسلامی به جای تقویم قمری ، بر طبق تقویم خورشیدی برگزار می شود ، یا سیدی سبز پوش که پیشاپیش همه سوار بر اسبی سپید است و "گرزی گاو سر" به دست دارد و اصلا خود قالیچه که با سه نوار سبز رنگ (دو انتها و میانه) بسته شده است ، مواجه می شویم و پی به نمادین بودن رفتارهای آئینی این مناسک می بریم و این نماد است که اندیشه را بر انگیخته و انسان را به کرانه تفکر منهای گفتار می کشاند چه، گویی با اشاره، "مفهومی" را در ماورای قراردادهای ارتباطی به تجلی است که باید آن را شناخت و راستی که برای شناخت هر پدیده ای بایستی از فرایند تاریخی آن شروع کرد. که البته این بدان معنا نیست که پدیده را در زمان تاریخی خود ، جامد نموده و آن را از سیالیت به در آریم.
باید شیوه شکل گیری پدیده و عوامل موثر در آن ، همراه با شرایطی که بر تحولات آن تاثیر گذار بوده را در نظر گرفت. نیز، شناخت و دید تاریخی حکماً زیربنای آگاهی از احوال حال است ، چه،"گذشته در وضع موجود پنهان است".
اگر شناخت را در ساده ترین شرحش "آشنا کردن چیزهای غریبه" بدانیم، با تکیه بر درک تاریخی و نیز تحول آن، ابهام ها و عوامل چرایی موجود در این مراسم آئینی را به درستی توان شناخت و شناساند.
در مناسک قالی شویی نام ها، مکان ها، زمان ها، فضاها، فاصله ها، جمله ها، ابزارها، رفتارها، هیجان ها، رنگ ها، و صداها، هر کدام جزء به جزء مهم بوده و هوده مند، که در پایان یک کل را خلق می کنند.
پژوهشگر را گمان بر این است که تجزیه و تحلیل هر پدیده از آغاز تا انجام، چه ، از نو ترکیب نمودن و تا به یک کل از نو رسیدن، شیوه ای است با هوده تر ، تا به شناخت دست یازیدن، چه بدون در نظر گرفتن چهارچوبی که دیگران ساخته اند و پرداخته اند و ما را در آن به حبس می نشانند. بنابراین با آن شیوه مطلوب تر یعنی از فرضیه به نظریه رسیدن یا از جزء به کل رفتن، ما را در بی حصار شناختن یاری می کند، نه آنکه از آغاز با نظریه و تئوری مشاهده کنیم و تا انجام همه چیز را با نگاه از پیش تعیین شده منطبق کنیم.
در روزگاران كهن آئين‌ها و مناسك بسياري در قلمروي ايران فرهنگي بنيان ‌گذاري شده‌اند با وجود رويارويي با پيش‌آمدهاي طبيعي، اجتماعي، و سياسي گوناگوني كه در گذار تاريخ اين سرزمين روي داده‌اند، سرسختانه به حضور خويش در عرصه فرهنگي و اجتماعي ادامه داد. و عنصري از جمع عنصرهاي فرهنگ اين سرزمين گشته‌اند. يكي از اين مراسم كه در منطقه ايران ريشه‌اي عميق و تاريخي داشته و در ذهن مردمان قلمرو و خود نفوذي بس گسترده دارد، آئين قالي‌شويان اردهال كاشان است كه به دليل وجود عنصرهاي فراطبيعي در آن، ريشه‌هاي آن را در اسطوره‌هاي كهن اين سرزمين مي‌توان يافت، اين يافتن ريشه‌ها و چگونگي شكل‌گيري مراسم ضرورت پژوهش عملي در مورد مراسم قالي‌شويان را اجتناب‌ناپذير مي‌نمايد. امروزه به لطف وجود آ‌يين‌هاي باستاني و اسطوره‌اي همچون قالي‌شويان و جست و جوي علمي در چگونگي شكل‌گيري، برگزاري مناسك آئيني و كاركرد آنها مي‌توان گامي در كشف گذشتة نه چندان روشن تاريخي خود برداشت.
وجود رؤيت‌هاي توجيهي در توضيح مناسك، ذهن كنجكاو انسان امروزين را قانع نكرد و علاقة به نمادها، آيين‌ها و باورهاي كهن (به ويژه جشن‌ها) روز به روز گسترش يافتند و مردم‌شناسان و پژوهشگران را به اين نتيجه رسانيده كه در ريشه‌يابي و برگرداندن زبان رؤيت‌ها و زبان قابل فهم امروزي و يافتن شكل نماديني كه در آيين‌هاي عملي و اسطوره‌اي امروزي بدون كمترين تغييري در روند زمان يافت مي‌شود، كار انجام نشده بسيار است. پژوهش در اين گونه زمينه‌ها كمك بزرگي به اصلاح ديدگاههايي كه بر مبناي آن‌ها نمادهاي ويژة مراسم مردمان قديم يا مردمان عقب‌ماندة امروزي هيچ ارتباطي با پيچيدگي‌هاي زندگي امروزي ندارند كرده است.
اما اندکی کنکاش در حافظه قومی مردم منطقه وجستجوی نشانه هایی چون نام مکان ها و دقت در آیین برگزاری مراسم و نمادهای بکار رفته در آن نشان از تاریخی بس کهن تر از سیزده سده دارد . وراردهار که در گویش دگرگون و به اردهال تبدیل شده ، به معنای کوهی مقدس است که در آن به نظم و راستی و ثروت سوگند میخورند و آن را تداوم میبخشند. ور به معنای آزمون ایزدی است که مراسم قالی شویان آیین دادرسی آن به شمار می رود.
در روزگار کهن، زمانی که تنها از طریق افسانه ها میتوان نشانه های آن را یافت، ضحاک شاهی بیگانه به کمک طبقه سپاهیان ایران قدرت را چنگ آورده و شهر های ایرانی را به بند می کشاند. جامعه شهر نشین ایرانی، متشکل از روستاهای خود کفای اقتصادی است که با استقرار در چند نقطه بوجود آمده و مظهر مفهوم جدیدی به نام حکومت آن را نمایندگی میکند . که متشکل از واحد های اجتماعی – اقتصادی ست که دریک منطقه جغرافیایی با یکدیگر پیوستگی فرهنگی دارند. مجموعه این واحدها را وَرِزانِه میگویندکه در آن برای پاسخ به نیازهای اجتماعی، نظام سازمان یافته ای از روابط اجتماعی به تدریج در قالب نهادهای اقتصادی، حکمرانی، خویشاوندی، مذهبی و تربیتی شکل گرفته است که میتوان بازار را تبلور فضایی از آن به شمار آورد. در این میان ثروت توسط تولید کنندگان بدست آمده ودر بازار مبادله میگردد. بازار فضایی است که در آن امان امتزاج کشاورزی، دامداری و صنعت به عنوان روش تولید کالایی در رابطه ای به نام داد و ستد یا بازرگانی و تجارت به وجود می آید. منظور از صنعت در اینجا پیشه هایی همچون آهنگری، درودگری،سفالگری و شیشه گری است که پس از تحول جامعه اشتراکی به جامعه طبقاتی بوجود می آید. پدید آمدن جنگ های بسیار جهت دفاع از ثروت و اصالت، جامعه را به چند بخش پیشوایان و دینکاران، جنگجویان و تولید کاران شامل کشاورزان، دامداران و پیشه وران برمبنای کارآیی افراد تقسیم کرده و نهادینه مینمایند. جنگ و دفاع همیشگی موجب آن میشودکه دو طبقه پیشوایان و جنگجویان از طبقه سوم جدا شده و از صف تولید کنندگان خارج و بخش های بالایی و میانی هرم اجتماعی را تشکیل داده و تولید کنندگان در بخش زیرین هرم جای گیرند.
با نهادینه شدن بازار اساس هدایت اقتصاد از طریق فرآیند روابط متقابل پیچیده ای از نیروهای عرضه و تقاضا که بازتاب دهنده روابط طبقه ها با یکدیگر، و در رابطه با ثروت آنهاست اتخاذ میشود. اگر نهاد مدیریت و حکمرانی تحت اختیار و نفوذ طبقه ای قرار گیرد که اراده اش را به طبقه های دیگر تحمیل کند، قدرت به سلطه تبدیل شده و جامعه مشارکت بخش های مختلف خود را که در ایجاد تعادل و ثبات آن موثر بوده اند از دست داده و در نهایت دچار بی ثباتی و هرج و مرج میگردد.
در روایت فریدون و ضحاک بعنوان سرچشمه ی روایت قالی شویان این طبقه همان طبقه ارتشتار یا جنگجویانند که سهم بیشتری از منابع ملی خواسته و با استفاده از قدرت خود، فردی بیگانه و اجنبی چون ضحاک تازی را به شاهی رساندند تا بر کشور ایران مسلط گردد. ضحاک با سلب مالکیت از مردم و با استفاده از شعار عدالت و برابری، در عمل اراده خود و گماشتگانش را (بر محصول تولید کنندگان) و بر بازار به صورت (جواز انحصاری) اعمال نموده و منابع را از قلمروی تحت فرمان خود گردآوری و سپس میان افراد تحت نفوذ خود توزیع مینماید. او هر گونه اعتراض را با کشتار و خونریزی پاسخ میدهد و نیز هر روز مغز دو جوان را پیش از کشتن خوراک مارهای روییده بر دوش خود مینماید و بدین ترتیب سرکوب همگانی پسند و نهادینه میشود. سیاست عدم سازماندهی مردمان را بی تفاوت و منفعل، بدون دلخوشی و غوطه ور در روزمره گی نموده و پیوند ها و دلبستگی ها سست شده و با رشد (بی مسئولیتی) اجتماع از درون میپاشد. این دوران بنا به گفته فردوسی بزرگ در شاهنامه هزار سال طول میکشد. دوران فرمانروایی ضحاک و آیین داد رسی او درسی به ایرانیان داد که هرگز نخواستند آن را فراموش کنند ودر صدد براندازی آن بر آمدند. قیام از بازار گاه آغاز میگردد. پس ازآنکه کاوه آهنگر در پی جار زدن ضحاک برای تایید عدالتنامه او به کاخ ضحاک میرود و به دستگیری فرزند خود برای تهیه خوراک ماران دوش شاه اعتراض نموده و مردم را به پیروی از شاهی عادل که فریدون است فرا میخواند. او چرم (پوست پیش بند آهنگری) خود را بر سر نیزه زده و سپاهی از میان مردمان بازار به گرد خود جمع می آوردو به فریدون پیوسته و برای شکست ضحاک به سوی کاخ حکمرانی ضحاک که در آن هنگام در اردهال بوده حرکت میکند. فریدون چرم سر نیزه را از کاوه گرفته و گرامی میدارد و بعنوان درفش کاویانی در پیشاپیش سپاه خود قرار داده و و در پی نبردی جانانه با تصرف کاخ حکمرانی در خاوه ، ضحاک را به بند میکشاند و یک هفته جشن به یاد (از قیام تا پیروزی) بر پا میدارد. جشن مهرگان که آغاز آن روز قیام کاوه و روز قالیشویان است و پایان آن، روز پیروزی بر ضحاک و آزادی تولید کنندگان و روز نشلجی هاست، یادگار همین جشن است. در آیین قالی شویان نخست جار زده میشود، همانگونه که ضحاک زد، سپس قالی شویان همچون قیامی با توغ خاوه در میان آغاز میگردد. همانگونه که کاوه با عَلَم قیام خود را آغاز نمود. در روز قیام خاوه ای ها که همانند کاوه که پوست بر سر نیزه را به فریدون میدهد و او آن را در درفش کاویان و پرچم سپاه قرار میدهد، قالی را به فینی ها میدهند و آنان آن را گرامی داشته و پرچم خود میسازند و برای برکت یابی و تبرک سه بار به یاد پیروزی فریدون، نخست به بند کشیدن ضحاک، دوم کوتاه گردانیدن دست بدان و نابخردان از اداره جهان و سوم انتقام خون پدر و نیاکان قالی را به نشانه درفش کاویانی در آب فرو برده و بیرون می آورند و آن را جلا داده و تازه میسازند. در روز سوم نشلجی ها با سه پرچم سرخ و سبز و سپید به نشانه سه طبقه متشکل از: جنگجویان، تولیدکنندگان و پیشوایان و همبستگی آنها با تعیین حدود و مرزها که یادگار فریدون است، جشن میگیرند و در مدت هفته جشن مهرگان بازارگاه با آزادی بدست آمده، محل داد و ستد همگان قرار میگیرد. در سال یکصد و سیزده هجری، هنگامی که شاه سلطانعی (ع) به ایران می آید و با برگزاری این آیین آشنا میشود، نحوه سازماندهی آن را مناسب پیشرفت و تبلیغ دین شیعه که مخالف سلطه تازیان بوده و به نگرش مزدای ایرانیان نزدیکی دارد ، یافته و با تکریم و بزرگداشت آن، خود در آن شرکت میجوید. آن سیدی که سوار بر اسب و با گرز بزرگ و نشان بر روی شانه در جلوی دسته ی قالیشویان قرار میگیرد، گویی خود شاهزاده است که همچون فریدون با گرز گاو سر، در پیشاپیش سپاه ایرانیان سوار بر اسب برای جنگ با نیروهای اهریمنی به پیش میرود و شرح جنگ و شهادت وی در زمان برگزاری جشن مهرگان و روز قالی شویان انجام عملی همانند با الگوی نبرد فریدون و ضحاک و تاییدی بر درستی آیین قالیشویان در نگاه مردمان این حوزه فرهنگی و مقدس داشت آن موجب شده تا مراسم به اهتراز درآوردن درفش کاویانی تا حدود زیادی بکر و دست نخورده باقی بماند.
آیین قالی شویان در قلمرو خویش تمامی عرصه های اقتصادی، دینی و اجتماعی را در بر میگیرد و می توان گفت تاریخ اسطوره ای به اسطوره ای تاریخی دگرگونی و پیوستگی یافته و در حافظه قومی باقی مانده است.

امیرحسین مرادخانی
بهار 95
امیرحسین مرادخانی آنلاین نیست.   پاسخ با نقل قول
این کاربر از امیرحسین مرادخانی بخاطر ارسال این پست تشکر کرده است :
قدیمی 04-19-2016, 01:11 AM   #2
امیرحسین مرادخانی
 
تاریخ عضویت: Jul 2009
پست ها: 64
تشکرها: 0
در 68 پست 573 بار تشکر شده
Points: 7,320, Level: 56
Points: 7,320, Level: 56 Points: 7,320, Level: 56 Points: 7,320, Level: 56
Activity: 0%
Activity: 0% Activity: 0% Activity: 0%
پیش فرض آیین قالی شویی در مشهد اردهال

آیین قالی شویی در مشهد اردهال

بنابر سنتی کهن، همه ساله در روستای مشهد اردهال- از توابع کاشان و بر میانه راه کاشان به دلیجان- که مرقد علی بن محمدباقر(ع) مشهور به شاهزاده سلطان علی در آن واقع است،در نزدیک ترین جمعه به روز شانزدهم ماه مهر ( روز مهر از ماه مهر که در تقویم زرتشتی مصادف است با جشن مهرگان ) و به تعبیری دگر، جمعه دوم مهر ماه، مراسمی پر شور با نام قالی شویان برگزار می شود.
گویند هنگامه ای که شاهزاده سلطان علی به ناحیه اردهال آمد بعد از اندک مدتی قشون حاکم وقت -گماشته خلیفه عرب- به دستور همو، شاهزاده را محاصره کرده و بعد از هجمه ای سخت به شهادت می رسانندش.
پیروان شاهزاده، خاصه اهالی دو روستای "فین کاشان" و "ازناوه" به هواخواهی از شاهزاده و همراهانش که از روستای"خاوه" بودند، برمی خیزند ولی آن گاه به اردهال می رسند که شاهزاده و 72 تن از یارانش را به شهادت رسانده و نیز سر شاهزاده را از بدن جدا نموده بودند.
از این روی فینی ها او را در قالیچه ای پیچیدندی و برای غسل به لب چشمه "بارکرز" در مجاورت شازده حسین امروزی بردی و آن گاه در محل کنونی به خاک می سپارند. به همین مناسبت، هر سال اهالی ناحیه فین به همراه اهالی روستای خاوه و دیگر روستاهای اطراف در سالروز واقعه در محل امامزاده گرد هم آمده و در حالی که غالباً مشکی پوشند و چوب هایی را به نشانه خون خواهی در هوا تکان می دهند، قالیچه ای را از حرم گرفته و با مشایعت علم و توغ و جمعیتی متعصب به لب همان چشمه برده و به یادمان غسل روز شهادت آن را به آب می زنند و از نو، به حرم باز می گردانند.
با شرکت در این مناسک از یک سوی و آمیخته شدن آن با روضه خوانی ها و بر سر و سینه زدن ها از سوی دگر در وهله نخست، ذهن را به این که عزاداری اما برای شاهزاده سلطان علی است می کشاند. اما با نکته سنجی و دقتی بیشتر زان گونه که پیش تر بود و با رفتارهایی آئینی چون :
زمان برگزاری مراسم که بر خلاف تمامی مناسبات اسلامی به جای تقویم قمری ، بر طبق تقویم خورشیدی برگزار می شود ، یا سیدی سبز پوش که پیشاپیش همه سوار بر اسبی سپید است و "گرزی گاو سر" به دست دارد و اصلا خود قالیچه که با سه نوار سبز رنگ (دو انتها و میانه) بسته شده است ، مواجه می شویم و پی به نمادین بودن رفتارهای آئینی این مناسک می بریم و این نماد است که اندیشه را بر انگیخته و انسان را به کرانه تفکر منهای گفتار می کشاند چه، گویی با اشاره، "مفهومی" را در ماورای قراردادهای ارتباطی به تجلی است که باید آن را شناخت و راستی که برای شناخت هر پدیده ای بایستی از فرایند تاریخی آن شروع کرد. که البته این بدان معنا نیست که پدیده را در زمان تاریخی خود ، جامد نموده و آن را از سیالیت به در آریم.
باید شیوه شکل گیری پدیده و عوامل موثر در آن ، همراه با شرایطی که بر تحولات آن تاثیر گذار بوده را در نظر گرفت. نیز، شناخت و دید تاریخی حکماً زیربنای آگاهی از احوال حال است ، چه،"گذشته در وضع موجود پنهان است".
اگر شناخت را در ساده ترین شرحش "آشنا کردن چیزهای غریبه" بدانیم، با تکیه بر درک تاریخی و نیز تحول آن، ابهام ها و عوامل چرایی موجود در این مراسم آئینی را به درستی توان شناخت و شناساند.
در مناسک قالی شویی نام ها، مکان ها، زمان ها، فضاها، فاصله ها، جمله ها، ابزارها، رفتارها، هیجان ها، رنگ ها، و صداها، هر کدام جزء به جزء مهم بوده و هوده مند، که در پایان یک کل را خلق می کنند.
پژوهشگر را گمان بر این است که تجزیه و تحلیل هر پدیده از آغاز تا انجام، چه ، از نو ترکیب نمودن و تا به یک کل از نو رسیدن، شیوه ای است با هوده تر ، تا به شناخت دست یازیدن، چه بدون در نظر گرفتن چهارچوبی که دیگران ساخته اند و پرداخته اند و ما را در آن به حبس می نشانند. بنابراین با آن شیوه مطلوب تر یعنی از فرضیه به نظریه رسیدن یا از جزء به کل رفتن، ما را در بی حصار شناختن یاری می کند، نه آنکه از آغاز با نظریه و تئوری مشاهده کنیم و تا انجام همه چیز را با نگاه از پیش تعیین شده منطبق کنیم.
در روزگاران كهن آئين‌ها و مناسك بسياري در قلمروي ايران فرهنگي بنيان ‌گذاري شده‌اند با وجود رويارويي با پيش‌آمدهاي طبيعي، اجتماعي، و سياسي گوناگوني كه در گذار تاريخ اين سرزمين روي داده‌اند، سرسختانه به حضور خويش در عرصه فرهنگي و اجتماعي ادامه داد. و عنصري از جمع عنصرهاي فرهنگ اين سرزمين گشته‌اند. يكي از اين مراسم كه در منطقه ايران ريشه‌اي عميق و تاريخي داشته و در ذهن مردمان قلمرو و خود نفوذي بس گسترده دارد، آئين قالي‌شويان اردهال كاشان است كه به دليل وجود عنصرهاي فراطبيعي در آن، ريشه‌هاي آن را در اسطوره‌هاي كهن اين سرزمين مي‌توان يافت، اين يافتن ريشه‌ها و چگونگي شكل‌گيري مراسم ضرورت پژوهش عملي در مورد مراسم قالي‌شويان را اجتناب‌ناپذير مي‌نمايد. امروزه به لطف وجود آ‌يين‌هاي باستاني و اسطوره‌اي همچون قالي‌شويان و جست و جوي علمي در چگونگي شكل‌گيري، برگزاري مناسك آئيني و كاركرد آنها مي‌توان گامي در كشف گذشتة نه چندان روشن تاريخي خود برداشت.
وجود رؤيت‌هاي توجيهي در توضيح مناسك، ذهن كنجكاو انسان امروزين را قانع نكرد و علاقة به نمادها، آيين‌ها و باورهاي كهن (به ويژه جشن‌ها) روز به روز گسترش يافتند و مردم‌شناسان و پژوهشگران را به اين نتيجه رسانيده كه در ريشه‌يابي و برگرداندن زبان رؤيت‌ها و زبان قابل فهم امروزي و يافتن شكل نماديني كه در آيين‌هاي عملي و اسطوره‌اي امروزي بدون كمترين تغييري در روند زمان يافت مي‌شود، كار انجام نشده بسيار است. پژوهش در اين گونه زمينه‌ها كمك بزرگي به اصلاح ديدگاههايي كه بر مبناي آن‌ها نمادهاي ويژة مراسم مردمان قديم يا مردمان عقب‌ماندة امروزي هيچ ارتباطي با پيچيدگي‌هاي زندگي امروزي ندارند كرده است.
اما اندکی کنکاش در حافظه قومی مردم منطقه وجستجوی نشانه هایی چون نام مکان ها و دقت در آیین برگزاری مراسم و نمادهای بکار رفته در آن نشان از تاریخی بس کهن تر از سیزده سده دارد . وراردهار که در گویش دگرگون و به اردهال تبدیل شده ، به معنای کوهی مقدس است که در آن به نظم و راستی و ثروت سوگند میخورند و آن را تداوم میبخشند. ور به معنای آزمون ایزدی است که مراسم قالی شویان آیین دادرسی آن به شمار می رود.
در روزگار کهن، زمانی که تنها از طریق افسانه ها میتوان نشانه های آن را یافت، ضحاک شاهی بیگانه به کمک طبقه سپاهیان ایران قدرت را چنگ آورده و شهر های ایرانی را به بند می کشاند. جامعه شهر نشین ایرانی، متشکل از روستاهای خود کفای اقتصادی است که با استقرار در چند نقطه بوجود آمده و مظهر مفهوم جدیدی به نام حکومت آن را نمایندگی میکند . که متشکل از واحد های اجتماعی – اقتصادی ست که دریک منطقه جغرافیایی با یکدیگر پیوستگی فرهنگی دارند. مجموعه این واحدها را وَرِزانِه میگویندکه در آن برای پاسخ به نیازهای اجتماعی، نظام سازمان یافته ای از روابط اجتماعی به تدریج در قالب نهادهای اقتصادی، حکمرانی، خویشاوندی، مذهبی و تربیتی شکل گرفته است که میتوان بازار را تبلور فضایی از آن به شمار آورد. در این میان ثروت توسط تولید کنندگان بدست آمده ودر بازار مبادله میگردد. بازار فضایی است که در آن امان امتزاج کشاورزی، دامداری و صنعت به عنوان روش تولید کالایی در رابطه ای به نام داد و ستد یا بازرگانی و تجارت به وجود می آید. منظور از صنعت در اینجا پیشه هایی همچون آهنگری، درودگری،سفالگری و شیشه گری است که پس از تحول جامعه اشتراکی به جامعه طبقاتی بوجود می آید. پدید آمدن جنگ های بسیار جهت دفاع از ثروت و اصالت، جامعه را به چند بخش پیشوایان و دینکاران، جنگجویان و تولید کاران شامل کشاورزان، دامداران و پیشه وران برمبنای کارآیی افراد تقسیم کرده و نهادینه مینمایند. جنگ و دفاع همیشگی موجب آن میشودکه دو طبقه پیشوایان و جنگجویان از طبقه سوم جدا شده و از صف تولید کنندگان خارج و بخش های بالایی و میانی هرم اجتماعی را تشکیل داده و تولید کنندگان در بخش زیرین هرم جای گیرند.
با نهادینه شدن بازار اساس هدایت اقتصاد از طریق فرآیند روابط متقابل پیچیده ای از نیروهای عرضه و تقاضا که بازتاب دهنده روابط طبقه ها با یکدیگر، و در رابطه با ثروت آنهاست اتخاذ میشود. اگر نهاد مدیریت و حکمرانی تحت اختیار و نفوذ طبقه ای قرار گیرد که اراده اش را به طبقه های دیگر تحمیل کند، قدرت به سلطه تبدیل شده و جامعه مشارکت بخش های مختلف خود را که در ایجاد تعادل و ثبات آن موثر بوده اند از دست داده و در نهایت دچار بی ثباتی و هرج و مرج میگردد.
در روایت فریدون و ضحاک بعنوان سرچشمه ی روایت قالی شویان این طبقه همان طبقه ارتشتار یا جنگجویانند که سهم بیشتری از منابع ملی خواسته و با استفاده از قدرت خود، فردی بیگانه و اجنبی چون ضحاک تازی را به شاهی رساندند تا بر کشور ایران مسلط گردد. ضحاک با سلب مالکیت از مردم و با استفاده از شعار عدالت و برابری، در عمل اراده خود و گماشتگانش را (بر محصول تولید کنندگان) و بر بازار به صورت (جواز انحصاری) اعمال نموده و منابع را از قلمروی تحت فرمان خود گردآوری و سپس میان افراد تحت نفوذ خود توزیع مینماید. او هر گونه اعتراض را با کشتار و خونریزی پاسخ میدهد و نیز هر روز مغز دو جوان را پیش از کشتن خوراک مارهای روییده بر دوش خود مینماید و بدین ترتیب سرکوب همگانی پسند و نهادینه میشود. سیاست عدم سازماندهی مردمان را بی تفاوت و منفعل، بدون دلخوشی و غوطه ور در روزمره گی نموده و پیوند ها و دلبستگی ها سست شده و با رشد (بی مسئولیتی) اجتماع از درون میپاشد. این دوران بنا به گفته فردوسی بزرگ در شاهنامه هزار سال طول میکشد. دوران فرمانروایی ضحاک و آیین داد رسی او درسی به ایرانیان داد که هرگز نخواستند آن را فراموش کنند ودر صدد براندازی آن بر آمدند. قیام از بازار گاه آغاز میگردد. پس ازآنکه کاوه آهنگر در پی جار زدن ضحاک برای تایید عدالتنامه او به کاخ ضحاک میرود و به دستگیری فرزند خود برای تهیه خوراک ماران دوش شاه اعتراض نموده و مردم را به پیروی از شاهی عادل که فریدون است فرا میخواند. او چرم (پوست پیش بند آهنگری) خود را بر سر نیزه زده و سپاهی از میان مردمان بازار به گرد خود جمع می آوردو به فریدون پیوسته و برای شکست ضحاک به سوی کاخ حکمرانی ضحاک که در آن هنگام در اردهال بوده حرکت میکند. فریدون چرم سر نیزه را از کاوه گرفته و گرامی میدارد و بعنوان درفش کاویانی در پیشاپیش سپاه خود قرار داده و و در پی نبردی جانانه با تصرف کاخ حکمرانی در خاوه ، ضحاک را به بند میکشاند و یک هفته جشن به یاد (از قیام تا پیروزی) بر پا میدارد. جشن مهرگان که آغاز آن روز قیام کاوه و روز قالیشویان است و پایان آن، روز پیروزی بر ضحاک و آزادی تولید کنندگان و روز نشلجی هاست، یادگار همین جشن است. در آیین قالی شویان نخست جار زده میشود، همانگونه که ضحاک زد، سپس قالی شویان همچون قیامی با توغ خاوه در میان آغاز میگردد. همانگونه که کاوه با عَلَم قیام خود را آغاز نمود. در روز قیام خاوه ای ها که همانند کاوه که پوست بر سر نیزه را به فریدون میدهد و او آن را در درفش کاویان و پرچم سپاه قرار میدهد، قالی را به فینی ها میدهند و آنان آن را گرامی داشته و پرچم خود میسازند و برای برکت یابی و تبرک سه بار به یاد پیروزی فریدون، نخست به بند کشیدن ضحاک، دوم کوتاه گردانیدن دست بدان و نابخردان از اداره جهان و سوم انتقام خون پدر و نیاکان قالی را به نشانه درفش کاویانی در آب فرو برده و بیرون می آورند و آن را جلا داده و تازه میسازند. در روز سوم نشلجی ها با سه پرچم سرخ و سبز و سپید به نشانه سه طبقه متشکل از: جنگجویان، تولیدکنندگان و پیشوایان و همبستگی آنها با تعیین حدود و مرزها که یادگار فریدون است، جشن میگیرند و در مدت هفته جشن مهرگان بازارگاه با آزادی بدست آمده، محل داد و ستد همگان قرار میگیرد. در سال یکصد و سیزده هجری، هنگامی که شاه سلطانعی (ع) به ایران می آید و با برگزاری این آیین آشنا میشود، نحوه سازماندهی آن را مناسب پیشرفت و تبلیغ دین شیعه که مخالف سلطه تازیان بوده و به نگرش مزدای ایرانیان نزدیکی دارد ، یافته و با تکریم و بزرگداشت آن، خود در آن شرکت میجوید. آن سیدی که سوار بر اسب و با گرز بزرگ و نشان بر روی شانه در جلوی دسته ی قالیشویان قرار میگیرد، گویی خود شاهزاده است که همچون فریدون با گرز گاو سر، در پیشاپیش سپاه ایرانیان سوار بر اسب برای جنگ با نیروهای اهریمنی به پیش میرود و شرح جنگ و شهادت وی در زمان برگزاری جشن مهرگان و روز قالی شویان انجام عملی همانند با الگوی نبرد فریدون و ضحاک و تاییدی بر درستی آیین قالیشویان در نگاه مردمان این حوزه فرهنگی و مقدس داشت آن موجب شده تا مراسم به اهتراز درآوردن درفش کاویانی تا حدود زیادی بکر و دست نخورده باقی بماند.
آیین قالی شویان در قلمرو خویش تمامی عرصه های اقتصادی، دینی و اجتماعی را در بر میگیرد و می توان گفت تاریخ اسطوره ای به اسطوره ای تاریخی دگرگونی و پیوستگی یافته و در حافظه قومی باقی مانده است.

امیرحسین مرادخانی
بهار 95
امیرحسین مرادخانی آنلاین نیست.   پاسخ با نقل قول
این کاربر از امیرحسین مرادخانی بخاطر ارسال این پست تشکر کرده است :
پاسخ


کاربران در حال دیدن موضوع: 1 نفر (0 عضو و 1 مهمان)
 
ابزارهای موضوع
نحوه نمایش

قوانین ارسال
شما نمی توانید موضوع جدید ارسال کنید.
شما نمی توانید به موضوعات پاسخ دهید.
شما نمی توانید فایل پیوست کنید.
شما نمی توانید پست های خود را ویرایش کنید.

BB code فعال
شکلک ها فعال
کد [IMG] فعال
کد HTML غیر فعال

مراجعه سریع


ساعت جاری 11:54 AM با تنظیم GMT +4.5 می باشد.


Powered by vBulletin Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2019, Jelsoft Enterprises Ltd

Persian Language Powered by Mihan IT